Different colours

Depeche Mode, lata 80.

It’s obvious you hate me though I’ve done nothing wrong.

Martin Gore: People are People, 1984.

By uczciwie kontynuować ten wpis, z szacunku dla oddanych fanów zespołu, konieczne jest stosowne oświadczenie. A właściwie uderzenie się w pierś. Że ominął mnie fenomen Depeche Mode. Że nie byłem nigdy depeszem. Że gdy grupa powstała, miałem cztery lata, a gdy wypłynęli na szersze wody – jakieś osiem. Że mimo iż znam dźwięki ich hitów na pamięć, to jest to wyłącznie zasługa mojego starszego brata, który również depeszem nie był, ale gust muzyczny w latach 80 miał bezbłędny. Że gdy wkroczyłem w stosowny wiek, by stać się świadomym fanem, liceum muzyczne wciągnęło mnie z całą siłą klasycznych partytur. Paradoksalnie – dokładnie w tym czasie zaczęła się ogólnopolska histeria na punkcie Depeche Mode, podsycona unikalną monografią pióra samego Marka Sierockiego. Nie dało się po prostu ignorować istnienia tego zjawiska, nawet w klasie wspomnianego liceum mieliśmy jedną depeszkę, a jednak wciąż nie byłem gotowy, by docenić twórczość Gahana i Gore’a. Traciłem najlepsze lata ich działalności i musiało się to w końcu na mnie zemścić.

A zemściło dosłownie przed kilkoma dniami. Najpierw natknąłem się w sieci na fragment ich występu telewizyjnego z 1985 roku. Śpiewali Shake the Disease. Ale mogliby wykonywać cokolwiek. Mnie przykuł do ekranu hipnotyczny seans kocich ruchów Dave’a, połączony z niewyobrażalnie młodzieńczym czarem jego charakterystycznej urody. Te wygibasy, obiektywnie patrząc: nieudolne, stoją w jednym szeregu z kultowymi ruchami tanecznymi Jean-Claude’a van Damme’a z filmu Kickboxer (1989) czy równie legendarnymi wyczynami Armie Hammera z Call me by your name (2017). Można więc śmiało stwierdzić, iż Dave Gahan jest wybitnym prekursorem trendu „tańcz, jakby nikt nie patrzył”, jednocześnie będąc tym szczęściarzem, który nie robi przy tym z siebie durnia, tylko staje się obiektem fascynacji odbiorcy. Pomaga w tym rewelacyjna sylwetka (mówimy wciąż o 22-letnim podrostku) i jakże niewinna, wyrazista twarz.

By zrozumieć lepiej ten fenomen – pozostali członkowie zespołu również wyróżniają się delikatną urodą i specyficznym zachowaniem – zanurkowałem w ich życiorysy. Jakiż był mój szok, gdy nie znalazłem tam śladu LGBT! Może szok to nieodpowiednie słowo – ja poczułem ukłucie rozczarowania! Jak to możliwe? Skąd? Dlaczego? Skoro Pet Shop Boys, skoro Boy George, skoro George Michael, Elton John i Freddie, skoro Jimmy Sommerville i legion pomniejszych artystów, dlaczego nie Gahan, nie Gore? I wiecie co? Ta świadomość tylko podkręciła moje zainteresowanie scenicznym wizerunkiem i artystycznym wyrazem DM. Zacząłem ich słuchać i oglądać z zupełnie innym nastawieniem. Gdyż oczywiście przeszedłem krótki kurs przypomnieniowy wszystkich tych hitów puszczanych mi w dzieciństwie przez brata. Aż dotarłem do skończonego objawienia o niewinnym tytule: People are People.

Wiem. Zdążyłem doczytać. Autor tej piosenki, Martin Gore, szczerze jej nie cierpi. Powstała w 1984 roku, a zespół przestał ją wykonywać na koncertach już w 1988. Trudno zresztą znaleźć rzeczywiste wykonania live: aranżacja wyklucza jej wierne odtworzenie na żywo, więc zespół często ulegał pokusie, by zamiast samego podkładu grać pełen playback. A instrumentacja zakłada tu użycie wielu „industrialnych” brzmień, co robi niesamowite wrażenie nawet dzisiaj, a co niedawno Gahan wspominał następująco: „gdy wchodziliśmy do studia, pytaliśmy najpierw gdzie jest kuchnia – potrzebowaliśmy znalezionych w niej naczyń i sprzętów”. Co by nie sądzić o niechęci Gore’a (głównie chodziło mu o mało subtelny tekst, a on ma tu znaczenie drugorzędne), piosenka ta wywindowała Depeche Mode na szczyty oraz skodyfikowała rozpoznawalne brzmienie zespołu. Gniewny baryton Gahana idealnie wtapia się w kuchenne misy i chochle, a powtarzany przez Gore’a delikatnym falsetem refren „I can’t understand what makes a man hate another man? help me understand” doskonale uzupełnia tę wzorcową estetykę New Wave. Wszystko to zaś podnosi na kolejny poziom magnetyzmu strona wizualna wykonania People are People.

Nie poradzę, ale w tej właśnie kompozycji i w tej właśnie choreografii widzę esencję fenomenu Depeche Mode. Zarówno w antywojennym, militarnym teledysku, jak występach na żywo – telewizyjnych i na koncertach – nie można wprost nasycić się kontrastem, jaki tworzy nadekspresja ruchów i mimiki Gahana oraz anielski spokój efemerycznego z wyglądu Gore’a. Z przykładu na przykład fascynacja wręcz zaczęła mi przenosić się całkowicie na ten spokój falsetowego refrenu. Już jego nieporadność tekstowa (dwa razy „man” i „understand” na tak krótkim odcinku to czystej wody łatwizna liryczna) ma swój nieodparty urok. Melodia i falsetowy rejestr tworzą niesamowity klimat, to pomaga zapomnieć o libretcie. A prawdziwym strzałem w dziesiątkę jest sposób zaśpiewania. Gore nie tylko uroczo wymawia „T” w słowie „hate”, ale czyni coś jeszcze z żuchwą przy „A” z „what”, co w połączeniu z oczami niewiniątka, fryzurą i delikatnym makijażem każe wpatrywać się w ten fragment jak w arcydzieło. Nawet wiem, kogo mi wówczas przypomina: chłopaka, który występuje w najbardziej rozdzierającej scenie z Bohemian Rhapsody (2018), scenie w przychodni… Gdy się doda do tego świadomość, że to właśnie Gore jest autorem tej piosenki, czyli że kontroluje w niej każdą nutę, każdy przebieg, odbiór jego spokojnej, nieco znudzonej z pozoru postawy podczas wykonania refrenu zyskuje wymiar transcendentny.

Ja wiem, że Depeszów należy szanować głównie za inne utwory. Są zacne. Mają przesłanie, dobre teksty, świetną muzykę, niepowtarzalne aranżacje. Lecz oczu i uszu oderwać nie mogę od People are People, świadectwa pewnego momentum nie tylko w historii ich zespołu, ale i historii muzyki rozrywkowej, kierunku, jaki wówczas na krótko obrała. I rodzi się śmiała refleksja, iż tajemnicą sukcesu DM mogło być również to, że byli najbardziej gejowską grupą hetero swoich czasów, że pozwalali młodym, wrażliwym ludziom odczuwać mniej presji maczyzmu bez obaw o posądzenie o odmienną orientację. Że legitymizowali naturalną czułość w sztuce, znów – lata przed noblowskim manifestem Olgi Tokarczuk. To wszystko znajduję w tej jednej, odtwarzanej przeze mnie do znudzenia od kilku dni piosence. Moim ulubionym wykonaniem jest ten uroczy playback w prowincjonalnym niemieckim miasteczku Schleiden. Kamerzysta idealnie uchwycił w nim zarówno gimnastykę Gahana, jak i nieziemskie decorum Gore’a.

I jak teraz mam się wybrać na koncert DM, skoro od 32 lat nie grają tego kawałka?

7 myśli na temat “Different colours

  1. Na przełomie lat 80. i 90. ekscytowali mnie spotykani czasem na ulicy wystylizowani osobnicy z włosami prosto od fryzjera, z łańcuchami, w wąskich spodniach, a najbardziej podobały mi się ich czarne półbuty „z blachą”. W 1990 roku, jako dwunastolatka, wypatrzyłam takie w pewnym modnym sklepie z włoskimi butami i ubłagałam rodziców, aby mi je kupili. Były przepiękne, trzeba było tylko podwinąć czarne spodnie, żeby je lepiej wyeksponować, i już byłam panią świata. Moja starsza o 11 lat, bardzo stylowa przyrodnia siostra widząc mnie w nich zapytała ironicznie, czy jestem depeszem. Trzeba było więc nadrobić muzyczne zaległości. To był czas albumu „Violator”. Bardzo ich wtedy polubiłam, ale ponieważ trochę się to kłóciło z moimi podstawowymi zainteresowaniami muzycznymi z tamtych lat, raczej traktowałam DM jako guilty pleasure. Dopiero w liceum, kiedy zakochałam się na dobre w post-punkowej estetyce dark wave, i w boskim Peterze Murphym z Bauhausu, okazało się, że DM to ważny zespół, bo przygotował mnie do odbioru takiej muzyki. Ucho wytrenowane w podstawówce na mechanicznym „People Are People” czerpało przyjemność z bauhausowskich rytmów, a oko – z wyglądu chłopaków z Bauhausu. Oczywiście nie tylko DM pozwoliło mi rozumieć tę estetykę, głównie jednak Joy Division, pierwsze moje prawdziwe olśnienie z kręgu post-punk. Ale „Some Great Reward” i „Violator” do dzisiaj mam na półce i nie zamierzam się ich pozbywać.
    A poza tym… po prostu nie mam dość „Just Can’t Get Enough”: wczesnej piosenki, ktorej nastrój plasuje ją na przeciwnym biegunie względem „People Are People”. Ten teledysk zawsze poprawia mi humor! 🙂

    Polubione przez 2 ludzi

    1. Och, Just Can’t to perełka. Równie silnym hitem było Master and Servant, rówieśnik People, w którym nie mogę się… napatrzyć, jak Dave wymawia „R” w słowach „master” i „servant”. Co do strojów, to z perspektywy lat dziwi mnie, że w ogóle ktoś był w stanie sklasyfikować coś takiego, jak styl na depesza – oni się ubierali tak odmiennie każdy z nich oraz tak różnie w różnych latach, że głowa boli. Skoro mówimy o butach: https://www.youtube.com/watch?v=YTdZceWM4iQ 🙂

      Polubione przez 1 osoba

      1. Czerwone! Wow, Dave! (Muszę sobie w spokoju posłuchać tego wywiadu, zapowiada się świetnie!)
        „Master and Servant” uwielbiam.
        I tak, ten look „na depesza”, będący raczej odległą fantazją na temat rzeczywistego stylu panów z Depeche Mode, to chyba taki lokalny, środkowo- czy też wschodnioeuropejski fenomen. Tutaj niezły artykuł o tym: https://pitchfork.com/thepitch/what-depeche-modes-seduction-of-eastern-europe-can-teach-us-about-late-capitalism/

        Polubione przez 1 osoba

      2. Mnie bardziej niż look zainteresowało, że dzięki DM wyrosło w Polsce pokolenie wrażliwych, lekko zbuntowanych i nieprzystosowanych, ale wciąż nieagresywnych, dobrych, czułych na krzywdę ludzi. Jeżeli tylko to byłoby osiągnięciem zespołu, już należy im się order z ziemniaka!

        Polubione przez 1 osoba

      3. Jasne, jasne. Ale wyglądem też można wyrazić to wszystko, o czym piszesz powyżej. W ogóle – wszystko! 😉 Dlatego look jest ważny 😌

        Polubione przez 1 osoba

      4. Si! Dress code jest mocno ważnym komunikatem. A w czasach przedinternetowych i przedtelefonicznych jego ranga była nie do przecenienia. W wyrażaniu poprzez look jesteś niekwestionowaną mistrzynią!

        Polubione przez 1 osoba

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s